https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/ جامعه شناسی ارتباطات اجتماعی fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734484.html در عصر حاضر، هوش مصنوعی با سرعتی خیره‌کننده در حال دگرگون کردن تار و پود جوامع بشری است و حوزه روزنامه‌نگاری نیز از این موج تحول بی‌بهره نمانده است. ورود الگوریتم‌های هوشمند به چرخه تولید و انتشار خبر، ابعاد تازه‌ای از فرصت‌ها و چالش‌ها را پیش روی اصحاب قلم و رسانه گشوده است که بررسی دقیق آن‌ها برای آینده حرفه روزنامه‌نگاری امری حیاتی محسوب می‌شود. هوش مصنوعی توانایی بسیار زیادی برای ارتقای کارایی، دقت و گستره روزنامه‌نگاری دارد. یکی از بارزترین مزایای آن، توانایی تحلیل داده‌هاست. الگوریتم‌های یادگیری ماشینی می‌توانند حجم وسیعی از اطلاعات، از گزارش‌های مالی گرفته تا داده‌های اجتماعی و آماری، را در کسری از ثانیه پردازش کرده و الگوها، روندها و ابعاد پنهانی را که از دید انسان دور می‌ماند، کشف کنند. در بعد تولید محتوا، هوش مصنوعی قادر به نگارش گزارش‌های خبری استاندارد، خلاصه‌سازی متون طولانی و حتی تولید سناریوهای اولیه برای گزارش‌های تصویری است. ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند به صورت خودکار اخبار فوری را بر اساس اطلاعات رویدادهای زنده تهیه کنند و به این ترتیب زمان لازم برای پوشش سریع رویدادها را کاهش دهند. شخصی‌سازی محتوا یکی دیگر از قابلیت های جذاب هوش مصنوعی در صنعت رسانه و روزنامه‌نگاری است. هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل رفتار و علایق مخاطبان، محتوای خبری متناسب با نیاز هر فرد را پیشنهاد دهد، که این امر به افزایش تعامل و وفاداری مخاطبان کمک شایانی می‌کند. علاوه بر این، ابزارهای هوش مصنوعی در راستی‌آزمایی اخبار و شناسایی اخبار جعلی نقش مؤثری ایفا می‌کنند. در کنار فرصت‌های متعدد و متنوع، هوش مصنوعی چالش‌های جدی را نیز به همراه دارد که نباید نادیده گرفته شوند. یکی از بزرگترین نگرانی‌ها، گسترش اطلاعات ساختگی، نادرست و گمراه‌کننده است. توانایی پلتفرم‌های هوش مصنوعی در تولید متون و تصاویر واقع‌گرایانه، امکان تولید و انتشار گسترده اخبار جعلی، پروپاگاندا و محتوای دستکاری شده را فراهم می‌آورد که می‌تواند اعتماد عمومی به رسانه‌ها را به شدت خدشه‌دار کند. جابجایی شغلی نیز یکی دیگر از دغدغه‌های اصلی روزنامه‌نگاران است. توانمندی های هوش مصنوعی در تولید خودکار و کم هزینه محتوا، بسیاری از وظایف خبری و تحلیلی را تحت تاثیر قرار داده و ممکن است منجر به کاهش نیاز به نیروی انسانی در برخی بخش‌ها شود. این مهم لزوم آموزش و ارتقای مهارت‌های روزنامه‌نگاران را برای ایفای نقش‌هایی که نیازمند تفکر و ارزیابی انسانی، خلاقیت، رویکرد انتقادی و اخلاق حرفه‌ای است برجسته می‌سازد. از طرف دیگر سوگیری الگوریتمی یک مسئله حیاتی و مهم دیگر در این حوزه است. اگر داده‌هایی که برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌شوند، خود حاوی سوگیری‌های نژادی، جنسیتی یا اجتماعی باشند، خروجی‌های آن نیز منعکس‌کننده این سوگیری‌ها خواهند بود و می‌توانند به تبعیض و نابرابری دامن بزنند. از جمله چالش‌های پیچیده‌ دیگر هوش مصنوعی در حوزه روزنامه‌نگاری، مسائل اخلاقی پیرامون مالکیت محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی، شفافیت در استفاده از این ابزارها و حفظ حریم خصوصی مخاطبان بوده که نیازمند چارچوب‌های قانونی و اخلاقی روشن و شفاف است. در نهایت می توان اذعان داشت که هوش مصنوعی اگرچه ابزار قدرتمندی است که می‌تواند افق‌های تازه‌ای را در روزنامه‌نگاری و صنعت رسانه بگشاید، اما مانند هر فناوری تحول آفرین می تواند به عنوان یک تیغ دو لبه عمل کند. در این خصوص مسیر پیش رو می تواند ترکیبی هوشمندانه از به‌کارگیری قابلیت‌های ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش بهره‌وری و عمق بخشیدن به گزارشگرهای خبری، همراه با حفظ نظارت دقیق انسانی، تعهد به اصول اخلاقی و تلاش برای رفع سوگیری‌ها باشد. به نظر می رسد صنعت رسانه آینده، نه تنها عرصه رقابت با ماشین‌ها، بلکه میدانی برای همکاری خلاقانه انسان و ماشین خواهد بود، مشروط بر اینکه سیاستگذاری صحیح، هوشمندانه و مسئولانه‌ای در تمامی سطوح مرتبط انجام شده و پیش از آنکه این فناوری تمامی ابعاد زندگی حرفه ای ما را به طور کامل تسخیر کند، در راستای استفاده مفید و موثر از آن اقدامات و برنامه ریزی علمی و عملی صورت گرفته، قوانین و مقررات مورد نیاز تدوین شده و آموزش های لازم به اصحاب رسانه داده شود. در پایان می توان گفت که هوش مصنوعی یک ابزار فوق‌العاده قدرتمند است که می‌تواند به روزنامه‌نگاران کمک کند تا بهتر و موثرتر عمل نمایند، با تأکید بر این هدف مهم که: «هوش مصنوعی در خدمت حقیقت و آگاهی عمومی باشد، نه برعکس». https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734485.html مسائل اجتماعی از مهم‌ترین چالش‌های جوامع معاصر به‌شمار می‌روند که ذهن شهروندان، نهادهای مدنی و نخبگان  اجتماعی را به خود مشغول ساخته‌اند. در این میان جامعه‌شناسان و روزنامه‌نگاران به‌عنوان دو گروه مرجع در فرآیند شناخت، تحلیل و بازنمایی مسائل اجتماعی نقش بسزایی ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش بررسی تطبیقی نقش و کارکرد این دو گروه در مواجهه با مسائل اجتماعی و بحران‌های ناشی از آن است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش مطالعه کتابخانه‌ای و تکمیل آن با تکنیک دلفی در دو مرحله، دیدگاه‌های ۱۵ نفر از نخبگان حوزه جامعه‌شناسی و روزنامه‌نگاری را گردآوری و تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که جامعه‌شناسان با اتکا به روش‌های علمی و تحلیل ساختاری و روزنامه‌نگاران با بهره‌گیری از روایت‌گری تحلیلی و برجسته‌سازی رسانه‌ای، می‌توانند به‌صورت مکمل در فرآیند حساس‌سازی، تبیین و حل مسائل اجتماعی ایفای نقش کنند. همچنین هم‌افزایی این دو گروه در قالب کارگروه‌های مشترک، تولید محتوای تحلیلی و آموزش بین‌رشته‌ای، می‌تواند به ارتقاء سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار کمک شایانی نماید. https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734486.html نظریه بازی‌ها ابزاری قدرتمند برای تحلیل تصمیم‌گیری‌های استراتژیک در محیط‌های رقابتی است و به همین دلیل، کاربردهای فراوانی در مدیریت رسانه‌ها دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی کاربرد نظریه بازی‌ها در مدیریت رسانه است. ماهیت انجام پژوهش از نوع توصیفی و روش انجام آن بر اساس مرور ادبیات موضوع بوده است. بر همین اساس تعدادی از پژوهش‌های اخیر در زمینه نظریه بازی‌ها و همچنین کاربردهای آن در مدیریت رسانه مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان داد که همانند علوم مختلف، نظریه بازی‌ها در مدیریت رسانه نیز می‌تواند استراتژی‌های مختلفی را در اختیار بازیکنان اصلی در رسانه قرار داده و از این طریق به مدیران رسانه کمک نماید که با استفاده از این استراتژی‌ها رفتار مخاطبان را رصد نموده و بر اساس شناسایی این رفتار‌، استراتژی‌های مختلف را برای تاثیرگذاری بر مخاطبان انتخاب کند. تحلیل رقابتی‌، مذاکره‌، مدیریت محتوا، نوآوری و همچنین تبلیغات و بازاریابی در رسانه های اجتماعی از مهمترین کاربردهای نظریه بازیها در مدیریت رسانه می باشد. https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734487.html هدف از انجام این تحقیق بررسی نقش رسانه‌های مجازی در افزایش آگاهی از قوانین با هدف کاهش پرونده‌های قضایی و به منظور شناسایی جایگاه میزان اعتماد به رسانه‌های مجازی، سهولت دسترسی، نوع استفاده، سبک مصرف (دنبال کردن علایق)، تبلیغات هدفمند، آموزش در رسانه‌های مجازی در آگاهی از قوانین انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-پیمایشی است و داده‌ها به‌صورت میدانی گردآوری شده‌اند. تحقیق حاضر از نظر هدف، این پژوهش کاربردی محسوب می‌شود. جامعه آماری شامل حدود ۱۵۰ نفر از خبرنگاران فعال در حوزه‌های حقوقی، قضایی و اجتماعی در رسانه‌های گروهی است. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری در محیط نرم‌افزار SPSS و بهره‌گیری از آمار استنباطی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بین میزان اعتماد به رسانه‌های مجازی، سهولت دسترسی، نوع استفاده، سبک مصرف (دنبال کردن علایق)، تبلیغات هدفمند، آموزش در رسانه‌های مجازی و آگاهی از قوانین رابطه معناداری وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که این عوامل می‌توانند در کاهش پرونده‌های قضایی مؤثر باشند. نتیجه گیری : پیشنهاد می‌شود نهادهای مرتبط با امور حقوقی و قضایی از ظرفیت رسانه‌های مجازی برای آموزش عمومی قوانین به منظور کاهش جرم بهره ببرند. همچنین، تولید محتوای آموزشی ساده، کاربردی و جذاب در زمینه حقوقی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش آگاهی و کاهش تخلفات و جرائم ایفا کند. همکاری میان رسانه‌ها و دستگاه‌های قضایی برای طراحی کمپین‌های اطلاع‌رسانی هدفمند، اعتمادسازی در کاربران و ترویج سبک صحیح مصرف رسانه‌ای نیز از دیگر راهکارهای مؤثر در این زمینه است. https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734488.html پخش زنده اینترنتی به‌عنوان یک رسانه تعاملی نوین، امکان برقراری ارتباطی مستقیم و زنده با مخاطبان را فراهم کرده است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر ویژگی‌های رسانه‌ای پخش زنده (شامل ویژگی‌های استریمر، ویژگی‌های محصول و ویژگی‌های پلتفرم) بر قصد خرید و تعامل غیرکلامی کاربران انجام شده است. نقش این ویژگی‌ها در شکل‌گیری متغیرهای واسطه‌ای کلیدی چون اعتماد، تکانشگری و غوطه‌وری نیز مورد ارزیابی قرار گرفت. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری داده‌ها، توصیفی- پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش را کاربران متولد دهه ۱۳۸۰ تشکیل دادند که تجربه مشاهده یا مشارکت در پخش‌های زنده فروش آنلاین را داشتند. نمونه‌ای به حجم ۳۸۴ نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و داده‌ها با پرسشنامه‌ای استاندارد گردآوری شد. پایایی و روایی ابزار با تکنیک‌های آماری مورد تأیید قرار گرفت و داده‌ها با نرم‌افزار اسمارت پی.ال.اس تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که ویژگی‌های استریمر و ویژگی‌های پلتفرم، نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت اعتماد، تکانشگری و غوطه‌وری کاربران ایفا می‌کنند. با این حال، رابطه بین ویژگی‌های محصول و غوطه‌وری معنادار نبود و همچنین مشخص شد که غوطه‌وری به‌تنهایی تضمین‌کننده قصد خرید نیست. این نتایج حاکی از آن است که ایجاد یک تجربه جذاب و غوطه‌ورکننده در پخش زنده، بدون همراهی با عوامل مؤثر دیگر مانند اعتماد یا هیجان آنی، لزوماً به تصمیم خرید منجر نمی‌شود. این مطالعه با تمرکز بر نسل جوان کاربران دیجیتال، بینش‌های ارزشمندی را برای طراحان رسانه و متخصصان ارتباطات در جهت بهینه‌سازی استراتژی‌های پخش زنده و افزایش تعامل و تبدیل مخاطب به مشتری ارائه می‌دهد. https://jsc.daneshpajoohan.ac.ir/article_734489.html تحول شتابان رسانه‌های دیجیتال و گسترش شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر پلتفرم‌ها، الگوهای سنتی قدرت رسانه‌ای را به‌طور بنیادین دگرگون کرده و شکل تازه‌ای از قدرت را پدید آورده است که بر داده، الگوریتم و سازمان‌دهی توجه کاربران استوار است. هدف پژوهش حاضر، بازخوانی نظام‌مند ادبیات علمی مرتبط با تحول قدرت رسانه‌ای در عصر پلتفرم‌ها و تبیین پیامدهای فرهنگی، اقتصادی و حکمرانی شبکه‌های اجتماعی است. این پژوهش با رویکرد کیفی–تحلیلی و در قالب مرور نظام‌مند انجام شده و مطالعات مرتبط پس از جست‌وجوی ساخت‌یافته، غربالگری و ارزیابی بر اساس معیارهای مشخص، مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان داد که قدرت رسانه‌ای در زیست‌بوم پلتفرمی، ماهیتی شبکه‌ای، الگوریتم‌محور و داده‌بنیاد یافته و دیگر صرفاً به کنترل محتوا محدود نیست، بلکه از طریق مدیریت زیرساخت‌های ارتباطی و هدایت جریان اطلاعات اعمال می‌شود. نتایج حاکی از آن است که شبکه‌های اجتماعی پیامدهای دوگانه‌ای در حوزه فرهنگی ایجاد کرده‌اند؛ از یک‌سو امکان افزایش مشارکت و تنوع گفتمانی را فراهم ساخته و از سوی دیگر به سطحی‌شدن گفتمان و قطبی‌شدگی اجتماعی دامن زده‌اند. در بُعد اقتصادی، غلبه منطق اقتصاد داده و تمرکز قدرت در دست پلتفرم‌های بزرگ، ساختار بازار رسانه را دگرگون کرده است. همچنین در سطح حکمرانی، ناکارآمدی چارچوب‌های سنتی تنظیم‌گری و چالش‌های مربوط به شفافیت و پاسخ‌گویی پلتفرم‌ها برجسته شده است. در مجموع، پژوهش حاضر با ارائه جمع‌بندی نظام‌مند از ادبیات موجود، بر ضرورت توسعه رویکردهای تلفیقی در مدیریت رسانه و طراحی الگوهای نوین حکمرانی رسانه‌ای در عصر پلتفرم‌ها تأکید می‌کند.